७३ औ तरुण स्थापना दिवस: नेपाल तरुण दल ‘विगत, वर्तमान र भविष्य’

राजेश भेटवाल

नेपाली कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नेपाल तरुण दल आफ्नो स्थापना दिवस मनाउँदैछ । श्रद्धेय नेता महामानव वि.पी. कोइरालाज्युद्वारा २०१० साल कार्तिक १० गते स्थापित यो संगठनले नेपाली राजनीतिमा युवाशक्तिको परिचालनमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको छ । यस वर्ष पनि तरुण दलले सानेपा स्थित नेपाली कांग्रेस केन्द्रीय पार्टी कार्यालयको प्राङ्गणमा आफ्नो स्थापनाको वर्षगाँठ मनाउँदैछ ।

नेपाली कांग्रेसको विचार, आदर्श र तरुण दलको भूमिका: 

नेपाली कांग्रेस नेपालको सबैभन्दा ठूलो सामाजिक–लोकतान्त्रिक राजनीतिक दल हो । यसका मूल वैचारिक आधारहरू लोकतान्त्रिक समाजवाद , सामाजिक लोकतन्त्र नै हुन । राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवाद यसका संस्थापक सिद्धान्त हुन् ।

नेपाल तरुण दल नेपाली कांग्रेसको युवा संगठन हो, जसलाई बी.पी. कोइरालाले नेपाली राजनीतिलाई गतिशील बनाउन, युवाका सरोकारहरूलाई सम्बोधन गर्न र समाजवाद उन्मुख राजनीतिलाई अगाडि बढाउने उद्देश्यका साथ स्थापना गरेका थिए ।

२००७ सालको क्रान्ति सफल भएपछि प्रजातन्त्रका विरुद्धमा अर्को षड्यन्त्र सुरु भएको थियो । यस्तो अवस्थामा प्रजातन्त्रको बचाउका लागि लडाइँ लड्न सक्ने युवा आवश्यकताको उपज नै नेपाल तरुण दल हो । यसलाई बी.पी. कोइरालाज्युले विचारमा आधारित,  सबल र सशक्त संगठनका रूपमा अगाडि बढाउन चाहेका थिए ।

सन्त नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईज्युले तरुण दललाई नेपाली कांग्रेसको ‘भ्रातृ संस्था नभई साथी संस्था’ भनेर व्याख्या गरेका थिए ! २०१५ सालको आम निर्वाचनमा नेपाली कांग्रेसलाई दुई तिहाइ सिटसहित पहिलो पार्टी बनाउन तरुण दलको पनि महत्वपूर्ण भूमिका रहेको थियो । पञ्चायती शासनकाल र राजाको प्रत्यक्ष शासनकालमा पनि तरुण दल अविचलित रूपमा आफ्नो लक्ष्यमा अडिग रह्यो ।

संस्थापक अध्यक्ष र योगदान:

नेपाल तरुण दलको संस्थापक अध्यक्ष स्व. सिहध्वज खडका ज्यु  हुनुहुन्थ्यो । उहाँले बी.पी. कोइरालाको परिकल्पनालाई साकार पार्न र तरुण दललाई एउटा सशक्त युवा शक्तिका रूपमा स्थापित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्नुभयो । तरुण दलको सुरुवाती दिनहरूमा संगठन निर्माण, लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यताको प्रचारप्रसार र युवाहरूलाई राजनीतिक जागरणमा सहभागी गराउन उहाँको नेतृत्व प्रशंसनीय रहेको थियो ।

नेपाल तरुण दलको पुनर्स्थापनाकालमा यसको नेतृत्व बालकृष्ण खाण ज्युले गर्नुभएको थियो । नेपाली कांग्रेसका एक प्रभावशाली नेता तथा पूर्वगृहमन्त्री बालकृष्ण खायौं  नेतृत्वकालमा तरुण दललाई अझ सशक्त र गतिशील बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुगेको थियो । वहाँले तरुण दललाई वैचारिक रूपमा सबल बनाउँदै राष्ट्रिय राजनीतिमा युवाहरूको भूमिकालाई अझ प्रभावकारी बनाउन प्रयत्न गर्नुभयो ।

संगठन विस्तार, युवाहरूलाई राष्ट्रियता, लोकतन्त्र र समाजवादका आदर्शहरूमा दीक्षित गराउन तथा पार्टीको सिद्धान्तलाई जनस्तरमा पुर्‍याउन उहाँको योगदान महत्वपूर्ण मानिन्छ । तत्पश्चात महादेव गुरुङ/बिनोद कायस्थ, महेन्द्र यादव, उदय शमशेर राणा, जितजंग बस्नेत लगाएतका अध्यक्षहरुले आ-आफ्नो कार्यकालमा कुसलतापुर्बक संस्थागत राजनैतिक संस्कार र राष्ट्रियताका सवालमा सचेत, सबल र सक्षम रहि देश र समाजमा आईपर्ने हरेक विपद र समस्यामा उत्तरदायी रहि आफ्नो ऐतिहासिक कार्यभार सम्मानजनक सम्पादन गर्नुभयेको थियो ।

हाल विद्वान गुरुङ ज्युको नेतृत्वमा रहेको नेपाल तरुण दल राष्ट्र र समाजप्रति जवाफदेही रहि हरेक विपदमा हार्दिकता साथ उपस्थिति रहि पाचौ महाधिवेशनको ऐतिहासिक उत्तरदायित्वमा जुटिरहेको छ ।

यसैबीच, नेपालमा ’जेन-जेड प्रदर्शन’  विश्व राजनीतिमा समेत उदाउँदो नयाँ शक्तिको रूपमा आफूलाई प्रस्तुत गरेको छ । यद्यपि, जेनजी समूहभित्र वैचारिक अस्पष्टता र जस लिने होडबाजी जस्ता चुनौतीहरू पनि देखिएका छन। जसलाई विषम परिस्थितिबिच राष्ट्रियता, सामाजिक एकता र बन्धुत्व भातृत्वको बिकास गर्दै प्रदर्शनका सकारात्मक आवाजलाई सकारात्मक रुपमा ग्रहण गर्दै एकता र शान्ति पुनर्स्थापन गर्ने जिम्मेवारी पनि तरुण दलमा आयेको छ ।

तरुण दलको राष्ट्र निर्माण, राष्ट्रियता र लोकतन्त्रको लागि भूमिका:

नेपाली कांग्रेसका युवाहरू र विशेषगरी तरुण दलका सदस्यहरूको देश निर्माण, राष्ट्र, राष्ट्रियता र लोकतन्त्रको संरक्षण तथा संवद्र्धनमा अहम् भूमिका रहेको छ । तरुण दलले लोकतन्त्र र समाजवाद तथा राष्ट्रियता र समावेशीकरण आदि विषयमा केन्द्रित रहेर तरुणहरूलाई संगठित गर्नुपर्छ ।

१. राष्ट्र निर्माणमा भूमिका: तरुण दलले युवा पंक्तिलाई एकताबद्ध गर्दै देशको विकास र समृद्धिका लागि परिचालन गर्नुपर्छ । गरिबी र पछौटेपनबाट मुक्त, कुशल, सबल र संस्कारयुक्त पुस्ता तयार गर्ने यसको उद्देश्य हुनुपर्छ। राष्ट्र निर्माणमा युवाहरूको बौद्धिक, शारीरिक र सिर्जनात्मक क्षमताको उच्चतम प्रयोग अपरिहार्य छ ।

२. राष्ट्रियताको संरक्षण: तरुण दलले राष्ट्रियताको पहरेदारको रूपमा काम गर्नुपर्छ। बाह्य हस्तक्षेप र राष्ट्रिय स्वार्थमा आँच पुऱ्याउने हरेक गतिविधिको डटेर सामना गर्दै देशको सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता र राष्ट्रिय एकताको रक्षाका लागि सधैं अग्रपंक्तिमा रहनुपर्छ ।

३. लोकतन्त्रको सुदृढीकरण: लोकतान्त्रिक मूल्यमान्यता, विधिको शासन, मानव अधिकार र प्रेस स्वतन्त्रताको रक्षाका लागि तरुण दलको भूमिका निर्णायक हुन्छ । भ्रष्टाचार, कुशासन र बेथितिविरुद्ध शान्तिपूर्ण तरिकाले आवाज उठाउँदै लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई बलियो बनाउन युवाहरू सक्रिय हुनुपर्छ । बीपी कोइरालाले परिकल्पना गरे अनुसार, तरुण दल स्वतन्त्रता र परिवर्तनको रक्षार्थ निर्माण गरिएको दरिलो ढाल हो । लोकतन्त्रको घाँटी निमोठ्ने प्रयास हुँदा २०१७ साल पुस १ गते तरुण दलको उद्घाटन कार्यक्रमबाटै नेताहरूलाई जेल हालिएको इतिहासले पनि तरुण दलको जन्म नै तानाशाहीविरुद्ध केन्द्रित रहेको देखाउँछ ।

४. आन्तरिक राजनीतिमा सचेतना र एकता: तरुण दलले अब गुटगत राजनीतिभन्दा माथि उठेर एकताको सन्देश दिँदै जनताको हित, संगठन र लोकतन्त्र तथा समाजवादको प्रचारप्रसारमा लाग्नुपर्छ। पार्टीभित्रको आन्तरिक राजनीतिलाई अतिरञ्जित नगरी , सकारात्मक ऊर्जाका साथ पार्टीलाई बलियो बनाउन तरुण दल सचेत हुनुपर्छ। राजनीतिलाई सेवाको संस्कृति र निष्काम प्रवृत्तिले अगाडि बढाउनुपर्ने बीपीको आदर्शलाई युवाहरूले आत्मसात् गर्नुपर्छ ।

५. संस्कारसहितको संस्थागत राजनीति र सकारात्मक हस्तक्षेप: जेनजेड प्रदर्शनले उठाएका मुद्दाहरूलाई गहिरोसँग मनन गर्दै युवाहरूलाई राजनीतिमा सकारात्मक हस्तक्षेप गर्न आह्वान गर्दै , उनीहरूको ऊर्जालाई देश र लोकतन्त्रको हितमा लगाउनु आजको अपरिहार्य आवश्यकता छ !

तरुण दलले ‘संस्कारसहितको संस्थागत राजनीति’ लाई बढावा दिनुपर्ने आजको आवश्यकता छ । जहाँ भौगोलिक, राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय राजनिति , राष्ट्रको गम्भीरता र राष्ट्रमै चुनौतीको सामना गरी अबसर सृजना र उत्तरदायित्वका सबालमा सचेत रहने कर्म गर्ने/गराउने प्रमुख जिम्मेवारी पनि संस्थागत रुपमा तरुणकै काँधमा आयेको छ।

अन्तमा , राष्ट्र आज बिषम परिस्थितिबिच छ। यो देश हामी सबैले मिलेर बनाउने हो। आरोप प्रत्यारोप , फुटको राजनितिले देशलाई थप समस्याबिच पुर्याउने हुदा यसतर्फ सचेत रहि सबैको गर्बिलो ईतिहास , सह-अस्तित्वलाई हार्दिकताका साथ स्वागत सम्मान गर्दै एकजुट भै बनाउने हो। जय तरुण, जय नेपाल 🙏

राजेश भेटवाल

केन्द्रीय सदस्य, नेपाल तरुण दल केन्द्रिय समिति